O Kostolcu

Kostolac se prvi put pominje u spisima 1380. godine. Staro rudarsko naselje nastaje u drugoj polovini XIX veka. Novi Kostolac počinje da se gradi 1942. godine. Od Požarevca je udaljen 11, a od Beograda 90 kilometara. Strukturu stanovništva čini bogatstvo od 26 nacija i etničkih grupa. Ta šarolikost je stvorena dolaskom ljudi sa svih strana u rudarski gradić koje je bila potrebna radna snaga. Sada je to grad sa oko 15.000 stanovnika.

Geografski položaj

Kostolac se nalazi u peripanonskom delu severoistočne Srbije, gde se Požarevačka greda, najseverniji izdanak pobrđa istočno od Velike Morave, spušta na obale Dunava i spaja plodno Podunavlje, Pomoravlje i Stig. Periferni delovi grada locirani su uz desnu obalu Dunava i na obalama Dunavca, čija je udaljenost od Beograda 90km. Kostolac je od ušća Dunava u Crno more udaljen 1.095km, a od njegovor izvora 1.762km. Središnji deo naselja nalazi se na nadmorskoj visini od 77 metara. Preko Požarevca je, prugom normalnog koloseka, povezan sa Majdanpekom i Borom na istoku, a prugom Požarevac – Mala Krsna sa Beogradom i Nišom na zapadu i jugu. Asfaltnim putem prvog reda Požarevac – Veliko Gradište, Kostolac je povezan sa Đerdapskom magistralom. Putnom vezom Požarevac – Vranovo povezan je sa auto-putem Beograd – Niš. Putem Požarevac – Petrovac – Bor povezan je sa Istočnom Srbijom. Plovnim kanalom Kostolac – Dunav, na kome je podignuta radionica za popravku rečnih plovila, Kostolac je povezan sa svim pristanišnim mestima na Dunavu.

Hidrografija

Područje Kostolca ima razgranatu hidrografsku mrežu. Dunav i njegove pritoke Velika Morava i Mlava sa Dunavcem i Kanalom daju specifično hidrografsko obeležje području Kostolca. Dunav je na području Kostolca širok 1200 metara. Na njemu ima nekoliko ostrva: Dubovska ada, Stojkova ada, Žilava, Čibuklija, Mala i Velika Zavojska. Dubina Dunava u koritu kreće se od 7 do 17 metara. Izgradnjom HE „Đerdap“ nadmorska visina Dunava postaje veća, ali konstantnija i kreće se od 69,5 do 70 metara. Desna obala Dunava je niska i često je bila plavljena pri višim vodostajima. S podizanjem nivoa Dunava i izgradnjom HE „Đerdap“ izvršena je i zaštita desne obale Dunava od sela Ostrova do Kostolca i od ušća reke Mlave do Rama.

Reka Morava uliva se u Dunav kod sela Dubravice. To je tipična nizijska reka sa čestom promenom korita, velikim brojem meandara, mrtva i starača. Zbog svog nepravilnog toka i čestog plavljenja plodne nizije, podvrgnuta je regulaciji. Pri većim vodostajima postaje brza i u Dunav unosi velike količine mulja i šljunka.

Reka Mlava nastaje iz Vrela kod Žagubice. Od Petrovca, nizvodno, pri većim vodostajima je plavna. Regulisana je od sela Bradarca, tako da je novim koritom uvedena u Dunav u neposrednoj blizini Kostolca. Na njenoj desnoj obali izgrađen je zaštitni nasip koji je uklopljen u sistem zaštite od Dunava.

Pored ovih reka, hidrografsku komponentu Kostolca upotpunjuju Gornji, Srednji i Donji Dunavac. Gornji Dunavac (Pečanski Dunavac), u dužini od 8km, odvojen je od Dunava i Srednjeg Dunavca nasipima. Režim vode u Gornjem Dunavcu reguliše se crpnom stanicom i održava se na koti 67,20m. Srednji Dunavac u dužini od 1700m, kanalom dugim isto tako 1700m, povezan je sa Dunavom, od koga mu i zavisi nivo vode. Donji Dunavac, od reke Mlave do Kličevca, u dužini od 12km, praktično je isušen pri nižem vodostaju. Njegovo korito služi kao slivnik od površinskih i podzemnih voda sa okolnog terena, a njegov nivo se reguliše crpnom stanicom kod Rama na koti 67,20m.

Klima

Područje Kostolca, kao deo južnog oboda Panonskog basena, ima umereno-kontinentalnu klimu u kojoj su naglašeni uticaji stepsko-kontinentalne klime susednog Banata. Odlike ove klime su relativno hladne zime i topla leta. Relativna blizina ulaza u Đerdapsku klisuru, odnosno izlaznih vrata košave, utiče da ovaj vetar, čija brzina prelazi 90km/h, ima znatno dejstvo na podneblje područja Kostolca. Čitavo područje je pod uticajem ovog vetra oko sto dana godišnje. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosi 10,9°C. Srednja godišnja amplituda kolebanja temperature iznosi 21,3°C. Najhladniji mesec je januar, sa prosečnomtemperaturom od -0,1°C, a najtopliji mesec je jul sa prosečnom temperaturom 21,2°C. Najniža dnevna temperatura od -30,8°C zabeležena je 17.2.1956. godine, a najviša od 40°C zabeležena je 16.8.1952. godine. Područje Kostolca ima prosečnu godišnju količinu vodenog taloga od 600 do 640mm. Najbogatiji padavinama je mesec jun sa 87,5mm, a najsiromašniji septembar sa 39,5mm. Maksimalne padavine zabeležene su 1970. godine i iznose 942mm, a minimalne padavine od 550mm zabeležene su 1965. godine. Najveće dnevne padavine u visini od 78,8mm registrovane su 3.8.1957. godine. Karakteristike podnevlja Kostolca su i vrlo suve zime sa malo snežnih padavine.

Kostolački ugljeni basen

Kostolački ugljeni basen, u najširem smislu, zahvata područje između reke Morave na zapadu, golubačkih planina na istoku, reke Dunav na severu i reke Resave i grada Svilajnca na jugu. Ovaj basen se prostire na površini od oko 400km2. Na tom prostoru utvrđene su bogate rezerve lignita, mrkog i kamenog uglja. Kostolački ugljeni basen, u užem smislu, obuhvata područje opštine Požarevac. Ruda uglja je istražena i dokazana na područjima Kostolca, sela Drmna, Klenovnika, Ćirikovca i Poljane. Ovaj basen prostire se na površini od 100km2. Kostolački ugljeni basen sadrži četiri lignitna sloja i po svojim rezervama uglja je na trećem mestu u Srbiji, posle Kosmeta i Kolubare. Kalorična vrednost kostolačkoj uglja je između 1.700 i 2.400 kalorija, ili 7.120-10.050KJ.

Istorijat Kostolca 

Kostolac nosi naziv od latinske reči „castellum“, odnosno „castel“, što znači gradsko utvrđenje kvadratnog oblika. Prvi pisani izvori o Kostolcu kao naselju potiču iz XII veka. Arabljanski geograf Edrizi pominje ga u svojim putopisima kao „trgovački grad pored Dunava“. U srednjovekovnim izvorima Kostolac se pominje prvi put 1380. godine u Hrisovulji, odnosno Povelji kneza Lazara manastiru Gornjak. U XV veku, posle konačne propasti srednjovekovne srpske države, Kostolac je bio naselje od 64 kuće sa domaćinstvima i plaćao danak sandžak-begovima od 6.000 akči. Početkom XVIII veka potpao je pod Austro-Ugarsku okupaciju. Postao je „komarsko selo“ u Sastavu Ramsko-gradištanskog distrikta. U administrativno-upravnom pogledu potpadao je pod Komoru ili Dvorsko-komorsko veće u Beču. u XIX veku, naročito u drugoj polovini, u Kostolcu se oseća porast stanovništva kao posledica migracije i prirodnog priraštaja. Ujedno je i etnički izgled naselja postao veoma šarenolik. Na njegov razvoj odlučujući uticaj imali su otvaranje kostolačkog rudnika uglja 1870. godine, kao i rudnika „Klenovnik“ 1883. godine. Zahvaljujući rudnicima uglja, u prošlom veku podignuta je kolonija za stanovanje radnika, zgrada uprave rudnika, kafane, pristaništa, privatne zgrade i dr. Dakle, pored sela Kostolca razvilo se rudarsko naselje u kome su stanovali rudari i drugi radnici koji su radili u mlinu, ciglani i fabrici stakla. Godine 1887. godine Kostolac je imao 212 domova sa 1.260 stanovnika, 1910. je bilo 269 domova, a 1948. već 3.890 stanovnika.

Postoje pretpostavke da je Kostolac jedno od prvih slovenskih naselja formiranih u dunavskom pribrežju, kraju koji je najranije na Balkanu naseljen slovenskim življem (još u VII veku). Nesumnjivo je da je nastao na ruševinama srednjovekovnog grada Braničeva a ovaj, pak, na ruševinama rimskog Viminacijuma. Grad Kostolac razvio se od sasvim novog naselja koje je počelo da se gradi za vreme Drugog svetskog rada (1942. godine). Tada je podignuto 26 stambenih i 7 javnih zgrada. Kostolac je proglašen gradom 20. februara 1950. godine. Prvu zdravstvenu ambulantu imao je još 1924. godine. Danas je zdravstvena zaštita organizovana u Domu zdravlja sa većim brojem lekara specijalista.

Obrazovanje u Kostolcu ima dugu tradiciju. Prva osnovna škola osnovana je još 1885. godine. Sadašnji naziv osnovne škole je „Jovan Cvijić“. U Kostolcu postoji i Srednja tehnička škola „Nikola Tesla“ koja obrazuje kadrove mašinske, mašinsko-energetske, elektro-tehničke i rudarsko-geološke struke, kao i odeljenje Muzičke škole „Stevan Mokranjac“ iz Požarevca.

Kulturno-umetničko društvo Kostolac, osnovano 1947. godine, je ime grada pronelo po celom svetu. Folklorni ansambl ovog društva gostovao je u preko 20 zemalja od Evrope do Južne Amerike i na međunarodnim festivalima osvajao brojna priznanja. Ovaj ansambl, kao i hor „Dunavska lira“, duvački orkestar i likovna sekcija okupljaju veliki broj amatera.

I sportski život u gradu dostigao je zavidan nivo. Sportsko društvo „Rudar“ u svom sastavu ima fudbalski, rukometni, odbojkaški, kuglaški, stonoteniski i šah klub. Gimnastičari iz Kostolca su višestruki ekipni i pojedinački prvaci države. Razvoju sporta i rekreacije svoj doprinos daju i nautički klub Dunavac, društvo Partizan, lovačko i sportsko-ribolovno društvo.

Advertisements